دێ ئه‌م جاوا رێژه‌ و هه‌ڤسه‌نگیا تیشكا د خوراكى دا زانین

تیشکێن رادیو (Radioactivity – النشاط الاشعاعي) هەر ژ دەستپێکا دروستبونا ئەردی و ب شێوەکێ سروشتی ئامادەیە دناڤ هەوای، ئاخا ئەردی، دەریا و ریباران دا. بێ گومانی هندەک ژ ڤان دچیتە ناڤ ئەو خوراکا ئەم دخوین.

تیشك ب شێوەکێ سروشتی پەیدادبیت دناڤ هەمی خوراکان دا. تیشك سروشتی دشێت بهێتە ڤەگوهاستن بو ناڤ خوراکی دا ب رێکێن جیاواز وەکی:

  • ناڤ زەڤیێن چاندنێ و به‌رهه‌مێن جاندنێ دا ب رێكا بەر و كانزایێن دناڤ ئاخا ئەردی دا
  • ئاڤا ڤەخوارنێ دشێت تیشكا هەلگریت ژ ئەردی
  • ماسی و گیانەوەرێن دەریایێ توشی تیشكا دبن ژ ئاڤێ یان ئەردێ دەریایێ

تیشكا چێکری ژی دشێت بچیتە ناڤ خوراکی دا ئەڤە پەیدا دبیت دەمێ جالاكیێن تیشكا دهێنه‌ ئه‌نجامدان بو ناڤ ژینگەهێ دا ژ لایێ کارێن ئەتۆمی یێن لەشکەری یان سڤیل، تیشكا چێکری دەربازدبیت بو خوراکان وەکی رێکێن تیشكێن سروشتی.

تیشك و لەشێ مروڤى

تیشك زیانه‌كا ئێكجار زور ل سه‌ر “DNA” ولەشێ مە كه‌ت، دۆزێن “قورچێن” كێم وه‌ك جاره‌سه‌رى دهێنه‌ بكارئینان بو كارێن پزیشكى، بەلێ دۆزێن بلند دشێن خانێت لەشێ مە بگوهوریت. دەمێ ئەڤە پەیدادبیت، دبیته‌ ئەگەرێ زێدەکرنا مه‌ترسیا توشبوونا نه‌خوشیا پەنجەشێرێ.

چاوا پاشمایێن تیشكا و ساخله‌میا خوراکی دهێنە هه‌لسه‌نگاندن

ل به‌ریتانیا یاسایێن توند هەنە سەر:

  • سه‌ره‌ده‌رى تایبه‌ت ژ شێوازێ پێتڤى پاشمایێن تیشكا بهێنە بنبركرن
  • رێژه‌یا تیشكا ئارام و بێ زیان بو توشبوونا مروڤى

ل جیهانێ کار و سازیێن تایبه‌ت و رێكخراو پێتڤى ژبو ژناڤبرنا پاشمایێن تیشكا بو نموونە “جهێن ئەتۆمی، دەزگەهێن لێکۆلینان وتاقیگه‌هـ و نەخوشخانه‌” بتنێ موله‌ت وەرگرن دەمێ ئەڤە هاتە هه‌لسه‌نگاندن.

رێگ و پلانێن ژناڤبرنا پاشمایێن تیشكا کارتێکرنێ ل خوراکێن مە دكه‌ن. رێکێن دیێن کو مروڤ توشی تیشكا دبن د ژینگەهێ دا. كو لایه‌نیێن په‌یوه‌ندیدار دەستیردان بده‌ن پشتى كار و پلان دهێتە هه‌لسه‌نگاندن و ئەنجامدان.

پروسا دروست بوون و ژناڤبرنا پاشمایێن تیشكا دڤێت لبن چاڤدێریا حكومه‌تێ بن، كو به‌رده‌وام دیڤچوون و لێكولێن ل سه‌ر هه‌مى كارێن وان بكه‌ت.

به‌رده‌وام چاڤدێریا چر ل رێژا تیشكا دناڤ شیرێ چێلان دا بكه‌ین، چونکی ئەڤە رێکەکا زور کارتێکره‌ بو پیڤانا رێژا تیشكا ل دەوروبەرێن جهێن ئەتۆمی، ئه‌گه‌ر چێل چەراندنێ لسه‌ر خوارنه‌كا (كه‌سكاتى، چه‌روان) توشی بووی ب تیشكا بكه‌تن ئه‌و تیشكه‌ ب ئاسانى ده‌ربازى شیرى دبیت، تایبه‌ت ل ئه‌وان جهێن نێزیکى سازیێن تیشكى هه‌ین.

به‌رده‌وام چاڤدێریا چر بوو رێژا چالاكیا تیشكا دناڤ ماسی و گیانەوەرێن دەریایێ کو خوارنا توش بوى ب تیشكا بخون دناڤ ئاڤێ دا.

تاقیكرن و ئەزموونکرنا روتینی دهێتە ئەنجامدان بو خوراکێن هاورده‌كرنێ بو به‌ریتانیا ژ وەلاتێن ئاستێن بلندێن تیشكا هەبن.